W samym sercu Wejherowa, w XIX-wiecznym pałacu otoczonym starym parkiem, mieści się miejsce wyjątkowe w skali całego kraju. Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej to największa na świecie instytucja poświęcona kulturze kaszubskiej – gromadzi ponad 200 tysięcy eksponatów dokumentujących historię, język i tradycje tego regionu. Nie jest to typowe muzeum regionalne z kilkoma gablotami i lokalnymi pamiątkami. To ośrodek, który pokazuje Kaszuby jako żywą kulturę z własnym językiem, literaturą i muzyką.
- największa kolekcja kultury kaszubskiej
- fascynująca historia pałacu
- wystawy o Aleksandrze Majkowskim
- unikalne instrumenty muzyczne
- piękny park do spacerów
Historia muzeum i jego siedziba w Pałacu Przebendowskich
Pomysł na utworzenie muzeum regionalnego w Wejherowie pojawił się jeszcze przed II wojną światową, ale dopiero w latach 60. XX wieku udało się go zrealizować. Kluczowym momentem było przekazanie przez Franciszkę Majkowską – siostrę słynnego pisarza Aleksandra Majkowskiego – swojej kolekcji dla przyszłej placówki.
Muzeum oficjalnie rozpoczęło działalność 1 września 1968 roku, najpierw pod nazwą Muzeum Piśmiennictwa Kaszubsko-Pomorskiego. Już w tym samym roku, po II Festiwalu Pieśni o Morzu, zdecydowano o rozszerzeniu profilu – placówka miała gromadzić również zbiory związane z muzyką Kaszub. Stąd pełna nazwa, która obowiązuje do dziś.
Początkowo muzeum mieściło się w skromnych pomieszczeniach przy ulicy Sienkiewicza, potem przeniosło się do przedwojennej willi przy Sobieskiego. W latach 80. pozyskano jeszcze budynek przy ulicy Wałowej, gdzie dziś znajdują się pracownie i magazyny zbiorów druków i prasy. Ale prawdziwą perełką jest główna siedziba – Pałac Przebendowskich i Keyserlingków, który muzeum zajęło w 1995 roku.
Sam pałac ma fascynującą historię. Ignacy Franciszek Przebendowski rozpoczął budowę rodzinnej rezydencji w XVIII wieku, ale I rozbiór Polski i problemy finansowe przerwały inwestycję. Majątek przeszedł w ręce szkockiego kupca Alexandra Gibsona, a następnie jego siostrzeńca Alexandra von Keyserlingka, który rozebrał niedokończony budynek i wzniósł zupełnie nowy pałac w stylu klasycystycznym na początku XIX wieku.
Co zobaczysz w muzeum – zbiory i wystawy stałe
Muzeum nie ma jednej dużej ekspozycji stałej – zamiast tego organizuje wystawy czasowe i objazdowe, ale prowadzi dwie stałe ekspozycje, które warto zobaczyć.
Pierwsza poświęcona jest Aleksandrowi Majkowskiemu – postaci kluczowej dla kultury kaszubskiej. Był pisarzem, poetą, dziennikarzem, lekarzem i działaczem społecznym. Wystawa pokazuje nie tylko jego dorobek literacki (w tym oryginalne rękopisy), ale też mniej znane aspekty działalności. Można tu zobaczyć dokumenty z lat 1912-1914 dotyczące tworzenia Muzeum Kaszubsko-Pomorskiego w Sopocie, które Majkowski zakładał – odezwy, prośby o nadsyłanie eksponatów, afisze informujące o otwarciu placówki, pierwsze spisy muzealiów. Co ciekawe, zachowały się przedmioty z tamtego muzeum: naczynia fajansowe, srebra, figurki porcelanowe.
Druga stała wystawa nosi tytuł „Muzyczne instrumenty Kaszub” i mieści się w dwóch salach. To prawdziwa gratka dla miłośników muzyki ludowej. Można tu zobaczyć odrestaurowane instrumenty z muzealnych zbiorów: cytry, mandoliny, kołatki, terkotki, burczybasy, bazuny, diabelskie skrzypce. Jest nawet gitarola – ciekawostka, która zasługuje na uwagę. Ekspozycję uzupełniają fotografie muzyków i twórców oraz dokumenty związane z muzycznymi tradycjami regionu.
Zbiory muzeum – 200 tysięcy eksponatów
Kolekcja muzeum jest podzielona na sześć działów merytorycznych: Rękopisów i Starodruków, Literatury i Prasy, Muzyki, Sztuki i Pamiątek po Pisarzach, Fotografii i Dokumentów Życia Społecznego oraz Oświatowo-Audiowizualny. Najcenniejsze zbiory – rękopisy i starodruki oraz literatura i prasa – znajdują się w budynku przy ulicy Wałowej.
W zbiorach można znaleźć literaturę kaszubsko-pomorską, prasę regionalną, rękopisy literackie, a nawet tłumaczenia utworów religijnych na język kaszubski, w tym Nowy Testament. Muzeum gromadzi materiały historyczno-literackie i biograficzne dotyczące działaczy i pisarzy kaszubsko-pomorskich, archiwalia nieurzędowe typu biograficzno-rodowego, starodruki, mapy, grafikę, fotografię.
Są tu też pamiątki po twórcach i działaczach regionu – pieczęcie, obrazy, ryciny. Zgromadzono oryginalne stroje Kaszubów ozdobione haftem wejherowskim. Muzeum posiada także obrazy olejne, pastele, akwarele z XX wieku, grafikę ilustracyjną od XVI wieku oraz sztychy gdańskie od XVII wieku.
Warto wiedzieć, że znaczną część zbiorów stanowi kolekcja po Franciszce Majkowskiej – siostrze doktora Aleksandra Majkowskiego. To właśnie jej dar stał się fundamentem muzealnej kolekcji.
Dla kogo jest to miejsce?
Muzeum przyciąga przede wszystkim osoby zainteresowane kulturą regionalną, historią Kaszub i językiem kaszubskim. To obowiązkowy punkt dla każdego, kto chce zrozumieć odrębność kulturową tego regionu.
Miłośnicy literatury znajdą tu unikalne rękopisy i pierwsze wydania dzieł kaszubskich pisarzy. Pasjonaci muzyki ludowej będą zachwyceni kolekcją instrumentów – tak bogatej kolekcji nie zobaczą nigdzie indziej. Rodziny z dziećmi mogą przyjść na wystawy czasowe i wydarzenia edukacyjne, które muzeum regularnie organizuje.
Nie jest to miejsce na szybkie zwiedzanie „po biegu”. Warto zarezerwować sobie przynajmniej godzinę, żeby spokojnie obejrzeć ekspozycje i poczytać opisy. Jeśli ktoś interesuje się tematyką głębiej, może spędzić tu nawet dwie godziny.
Muzeum jako ośrodek kultury kaszubskiej
Wejherowskie muzeum to nie tylko zbiory i wystawy. To żywy ośrodek kultury i nauki kaszubskiej, który organizuje konferencje naukowe, spotkania z pisarzami, promocje książek, konkursy i koncerty. Od wielu lat placówka jest organizatorem Ogólnopolskiego Konkursu Prozatorskiego oraz cyklu „Spotkania z muzyką Kaszub”.
Muzeum prowadzi działalność wydawniczą i edukacyjną, współpracuje z wieloma towarzystwami regionalno-kulturalnymi z Polski i Europy. To jedyna tego typu instytucja w Polsce, która promuje kulturę regionu w tak szerokim zakresie, pokazując jej odrębność i bogactwo.
Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd
Muzeum znajduje się przy ulicy Zamkowej 2a w Wejherowie. Główna siedziba mieści się w Pałacu Przebendowskich, otoczonym historycznym parkiem – samo miejsce warte jest odwiedzin.
Godziny otwarcia różnią się w zależności od sezonu. W sezonie letnim (od 1 maja do 30 września) muzeum jest otwarte od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-18:00, a w weekendy od 11:00 do 17:00. Poza sezonem godziny mogą być krótsze, warto sprawdzić aktualne informacje przed wizytą.
Ceny biletów – muzeum nie publikuje jednolitego cennika, ponieważ organizuje głównie wystawy czasowe, których ceny mogą się różnić. Najlepiej skontaktować się z muzeum telefonicznie pod numerem (58) 672 29 56 lub (58) 736 18 21, żeby uzyskać aktualne informacje o cenach i dostępnych ekspozycjach.
Dojazd do Wejherowa nie stanowi problemu – miasto leży przy głównej trasie S6 łączącej Trójmiasto z zachodnim wybrzeżem. Z Gdańska czy Gdyni można dojechać samochodem w około 30-40 minut. Dla osób korzystających z komunikacji publicznej dostępne są pociągi SKM oraz autobusy PKM – z dworca do muzeum to około 15 minut spaceru przez centrum miasta.
Parking w okolicy pałacu jest dostępny, choć w centrum Wejherowa czasem trzeba poszukać miejsca. Warto połączyć wizytę w muzeum ze spacerem po innych atrakcjach miasta – Kalwarią Wejherowską czy zabytkowym rynkiem.
Jeśli planujesz dłuższą wizytę w regionie, warto wiedzieć, że Wejherowo to doskonała baza wypadowa do zwiedzania północnych Kaszub. W promieniu kilkunastu kilometrów znajdują się Sopot, Gdynia, Rumia i malownicze kaszubskie wsie.
Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej to miejsce, które pokazuje Kaszuby od strony, której nie znajdziesz w przewodnikach turystycznych. Zamiast folklorystycznych klisz oferuje głębokie spojrzenie na kulturę regionu – jego literaturę, muzykę, język i historię. To obowiązkowy punkt dla każdego, kto chce poznać prawdziwe Kaszuby.