Niewielka wieś Nadole nad Jeziorem Żarnowieckim skrywa jeden z ciekawszych skansenów kaszubskich. Zagroda Gburska i Rybacka to autentyczna XIX-wieczna zagroda wiejska, która pokazuje, jak naprawdę wyglądało życie na kaszubskiej wsi – bez upiększeń i muzealnego patosu. To miejsce, gdzie można zobaczyć nie tylko odrestaurowaną chatę, ale całe gospodarstwo z prawdziwego zdarzenia: z piwnicą na ziemniaki, wędzarnią, pasieką i piecem chlebowym.
Skansen działa od 1987 roku jako oddział Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy. Powstał w dość nietypowych okolicznościach – to plany budowy elektrowni jądrowej w Żarnowcu sprawiły, że postanowiono ocalić tradycyjną architekturę tych terenów. Elektrownia nigdy nie powstała, ale skansen ma się doskonale i wciąż przyciąga tych, którzy chcą zobaczyć autentyczne Kaszuby.
- autentyczna XIX-wieczna zagroda
- piękny ogród z tradycyjnymi kwiatami
- ekspozycja pszczelarstwa pomorskiego
- zachwycająca chata rybacka
- unikalna historia związana z elektrownią
Co zobaczysz w zagrodzie gburskiej
Serce skansenu stanowi chata gburska – dom, w którym mieszkała trzypokoleniowa rodzina Rutzów. To solidny budynek z XIX wieku, posadowiony w głębi podwórza, oddzielony od części gospodarczej kolorowym ogrodem kwiatowym. Latem kwitną tu tradycyjne kwiaty, które zdobiły kaszubskie podwórka – malwy, dzwonki, aksamitki.
Wnętrze chaty pokazuje, jak naprawdę żyło się w kaszubskiej zagrodzie. Nie ma tu sztucznego aranżowania – meble, naczynia, narzędzia, wszystko jest autentyczne i pokazuje codzienność ludzi, którzy pracowali na roli i jeziorem. W jednym domu mieściło się życie dziadków, rodziców i dzieci, więc przestrzeń była wykorzystywana maksymalnie funkcjonalnie.
Tuż obok chaty znajdziesz kamienną piwnicę zwaną „kulą” – ziemiankę do przechowywania płodów rolnych. Prowadzą do niej drewniane drzwiczki, ściany zbudowano z kamieni polnych, a całość przykrywa tradycyjny dach. W chłodzie takiej piwnicy ziemniaki, buraki i kapusta przetrwały całą zimę.
Stodoła i ekspozycja pszczelarstwa pomorskiego
Stodoła z początku XX wieku to duży budynek o konstrukcji szkieletowo-ryglowej, wypełnionej gliną z sieczką. Ściany mają naturalny jasnobrązowy kolor gliny – nie są bielone jak w innych częściach zagrody. Można wjechać na klepisko z dwóch stron, zarówno od drogi jak i od podwórza, co było praktyczne przy zwożeniu plonów.
Wewnątrz stodoły mieści się stała ekspozycja poświęcona historii pszczelarstwa pomorskiego. To fascynująca kolekcja, która pokazuje, jak ważną rolę odgrywały pszczoły w gospodarce kaszubskiej wsi. Oprócz tego znajdziesz tu dawne maszyny rolnicze i narzędzia, które służyły do uprawy ziemi.
Przed stodołą stoi kierat – urządzenie napędzane siłą konia, które służyło do różnych prac gospodarskich. To jeden z tych elementów, które najlepiej pokazują pomysłowość dawnych gospodarzy.
Życie nad jeziorem – część rybacka skansenu
Nadole to wieś położona nad Jeziorem Żarnowieckim, więc nie mogło tu zabraknąć części poświęconej rybołówstwu. Chata rybacka należała do rodziny Kuhrów z Nadola – została udokumentowana i zabezpieczona w 1987 roku, a następnie odbudowana w skansenie. Kryta trzciną, ma konstrukcję szkieletową ze skośnymi drewnianymi belkami wzmacniającymi naroża.
Wnętrze od strony południowej wyposażono w meble i sprzęty z lat 50. i 60. XX wieku – to już nowsze czasy niż w chacie gburskiej, ale równie ciekawe. Część północna została przekształcona w salę wystawową z oryginalnym bufetem z początku XX wieku pochodzącym ze wsi Leśniewo.
Przy chacie rybackiej znajduje się sieciarnia – miejsce, gdzie naprawiano i przygotowywano sieci do połowu. Można tu zobaczyć zabytkową łódkę i wyobrazić sobie, jak wyglądała codzienna praca rybaków na jeziorze. Niedaleko stoi wędzarnia, w której wędzono złowione ryby – leszcze, węgorze, szczupaki.
W 2007 roku, w setną rocznicę istnienia straży pożarnej w Nadolu, dobudowano do skansenu remizę strażacką – budynek, który przypomina o tym, jak ważna była ochrona przeciwpożarowa w drewnianych wsiach.
Zabudowania gospodarcze i mała architektura
Zagroda to nie tylko domy mieszkalne. Cały kompleks pokazuje, jak skomplikowane było prowadzenie gospodarstwa. Obora mieściła konie, bydło, trzodę chlewną, owce i drób – wszystko pod jednym dachem. Przy oborze dobudowana jest wozownia, gdzie przechowywano wozy i narzędzia rolnicze.
W dawnej chlewni urządzono warsztat obróbki drewna z bogatą kolekcją narzędzi stolarskich. Można tu zobaczyć, jak wyglądała praca kaszubskich rzemieślników – piły, strugi, dłuta, wszystko ręczne i starannie wykonane.
Na terenie zagrody znajdziesz też studnie z mechanizmem korbowym, gołębnik, pasiekę i piec chlebowy osłonięty dwuspadowym dachem. Warzywnik pokazuje, jakie warzywa uprawiano na potrzeby rodziny. Każdy element ma swoje miejsce i funkcję – nic tu nie jest przypadkowe.
Warsztaty i edukacja
Skansen to nie tylko miejsce do zwiedzania. Regularnie odbywają się tu warsztaty dla dzieci i młodzieży związane z ginącymi rzemiosłami i pracami gospodarskimi. Można nauczyć się tradycyjnych technik, spróbować swoich sił w dawnych zajęciach, zobaczyć jak wyglądała praca na kaszubskiej wsi.
To dobra opcja dla rodzin z dziećmi – zamiast tylko oglądać eksponaty za szybą, dzieciaki mogą dotknąć, spróbować, zrozumieć. Skansen jest niewielki, więc nie męczy małych zwiedzających, a jednocześnie pokazuje wystarczająco dużo, żeby było ciekawie.
Dla kogo jest ten skansen
Zagroda Gburska i Rybacka sprawdzi się przede wszystkim dla tych, którzy interesują się autentyczną kulturą ludową, bez folklorystycznych upiększeń. To nie jest duży skansen z dziesiątkami budynków – to kameralne miejsce, które pokazuje konkretne gospodarstwo konkretnej rodziny.
Rodziny z dziećmi znajdą tu spokojne miejsce na godzinną wizytę, bez tłumów i pośpiechu. Miłośnicy historii i etnografii docenią autentyczność obiektów i bogactwo detali. Warto przyjechać tu w ramach szerszej wycieczki po okolicach Jeziora Żarnowieckiego – niedaleko znajduje się kompleks Kaszubskie Oko z wieżą widokową, zbiornik Czymanowo czy dwór w Bychowie.
Informacje praktyczne – godziny otwarcia i ceny biletów
Skansen ma różne godziny otwarcia w zależności od sezonu:
Od 1 lipca do 31 sierpnia (sezon letni):
- Poniedziałek-piątek: 10:00-18:00
- Sobota-niedziela: 10:00-16:00
Od 1 września do 30 czerwca:
- Poniedziałek: nieczynne
- Wtorek-piątek: 8:00-15:00
- Sobota-niedziela: 9:00-16:00
Ceny biletów:
- Bilet normalny: 5 zł
- Bilet ulgowy: 4 zł
- Oprowadzanie z przewodnikiem: 16 zł
Na zwiedzanie zagrody warto przeznaczyć około godziny – tyle czasu wystarczy, żeby spokojnie obejrzeć wszystkie obiekty i przeczytać opisy. Z przewodnikiem wizyta może potrwać nieco dłużej, ale wtedy dowiesz się więcej szczegółów o życiu dawnych mieszkańców.
Dojazd: Zagroda znajduje się w Nadolu przy ulicy Bałtyckiej 2. Z Gdańska to około 50 km w kierunku Władysławowa. Najwygodniej dojechać własnym samotem – jest parking przy skansenie. Nadole leży tuż przy drodze wojewódzkiej nr 216 łączącej Wejherowo z Władysławowem.
Kontakt: tel. 58 304 45 02. Warto zadzwonić przed wizytą, żeby upewnić się, że skansen jest otwarty – czasem zdarzają się zmiany w godzinach otwarcia.